Okres letni i związana z nim zmiana trybu życia sprzyjają wzrostowi częstości występowania infekcji sromu i pochwy u kobiet. Czynniki takie jak długotrwałe noszenie wilgotnej odzieży plażowej, częste korzystanie z chlorowanych basenów, a także intensyfikacja aktywności seksualnej sprzyjają zaburzeniom równowagi mikrobiomu sromu i pochwy. Świąd, pieczenie, dyskomfort oraz nieprawidłowa wydzielina z dróg rodnych to jedne z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentek do gabinetów lekarzy oraz aptek.

Fizjologiczna mikrobiota pochwy jako bariera obronna

Naturalną ochronę przed kolonizacją przez patogeny chorobotwórcze zapewnia sprawnie funkcjonujący ekosystem pochwy, którego stan zależy od obecności dojrzałego, nieuszkodzonego nabłonka oraz dominacji pałeczek kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus (głównie L. crispatus, L. jensenii, L. gasseri). Bakterie te, poprzez fermentację glikogenu pochodzącego z komórek nabłonka, produkują kwas mlekowy w dwóch postaciach izomerycznych, co warunkuje utrzymanie niskiego pH pochwy (<4,5). Stabilność mikrobioty jest procesem dynamicznym, podatnym na różne czynniki endogenne  takie jak: wahania hormonalne w cyklu menstruacyjnym, wiek, ciąża oraz na czynniki egzogenne np. antybiotykoterapia, irygacje, stosowanie tamponów, nasienie o odczynie zasadowym.

Czynniki ryzyka rozwoju stanów zapalnych

Do najistotniejszych czynników predysponujących do zaburzeń mikrobioty pochwy i rozwoju wtórnego stanu zapalnego należą:

• Noszenie obcisłej, syntetycznej bielizny
• Długie przebywanie w mokrym kostiumie kąpielowym
• Depilacja miejsc intymnych wywołująca mikrourazy
• Stosowanie perfumowanych środków higienicznych i silnych detergentów do prania
• Wysoka aktywność seksualna
• Częsta zmiana partnerów
• Palenie tytoniu
• Przewlekły stres
• Niewyrównana cukrzyca
• Niedawna antybiotykoterapia o szerokim spektrum
• Stany immunosupresji

Chcesz wiedzieć więcej → zapisz się na nasz webinar Pacjentka z problemami intymnymi — od wywiadu w aptece do bezpiecznej rekomendacji

Różnicowanie obrazu klinicznego

W nieswoistym zapaleniu pochwy dominuje etiologia bakteryjna oraz grzybicza.

Bakteryjna waginoza (BV) stanowi od 20% do 60% przypadków i charakteryzuje się dysbiozą – zanikiem pałeczek Lactobacillus na rzecz namnażania bakterii beztlenowych (m.in. Gardnerella vaginalis, Prevotella spp.). Choć u około 50% pacjentek przebiega bezobjawowo, to w postaci jawnej manifestuje się jednorodnymi, szarymi lub wodnistymi upławami o charakterystycznym rybim zapachu (nasilającym się po stosunku), przy jednoczesnym braku wyraźnych cech zapalenia błony śluzowej.

Kandydoza sromu i pochwy wywoływana w 80-92% przez Candida albicans, przebiega z pełnym odczynem zapalnym. Pacjentki zgłaszają uporczywy świąd, pieczenie, bolesność (także przy oddawaniu moczu i dyspareunię). W badaniu przedmiotowym stwierdza się rumień, obrzęk, pęknięcia śluzówki oraz grudkowate, białe upławy o konsystencji twarogu (bezzapachowe). Należy pamiętać, że objawy te nie są w pełni swoiste i mogą nakładać się na odczyny alergiczne czy infekcje mieszane.

Leczenie

Tradycyjne leczenie bakteryjnej waginozy i kandydozy sromu i pochwy oparte na antybiotykach i chemioterapeutykach (metronidazol, klindamycyna) wykazuje wysoką skuteczność krótkoterminową, lecz wiąże się z nawrotowością sięgającą 50% w obserwacji odległej. Jest to bezpośrednio związane z obecnością bakteryjnego i grzybiczego biofilmu oraz rosnącą lekoopornością patogenów. W związku z tym współczesne wytyczne kładą nacisk na ograniczenie antybiotykoterapii pierwszego rzutu na rzecz nowoczesnych, bezpiecznych antyseptyków miejscowych.

Praktyczny przegląd antyseptyków w świetle rekomendacji PTGiP

Stosowanie miejscowych antyseptyków o szerokim spektrum działania stanowi wysoce skuteczną alternatywę w leczeniu empirycznym. Poniższa tabela przedstawia kluczowe właściwości substancji czynnych rekomendowanych przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP).

Wnioski

Stosowanie preparatów antyseptycznych o szerokim spektrum działania w miejsce empirycznej antybiotykoterapii stanowi nowoczesny standard postępowania w zakażeniach pochwy. Metoda ta pozwala na natychmiastowe podjęcie skutecznego leczenia, minimalizując ryzyko indukowania lekooporności oraz skutecznie eliminując biofilmy odpowiedzialne za nawroty dolegliwości, zwłaszcza w okresie letnim.

Piśmiennictwo:

1. Drosdzol-Cop A, Fuchs A, Bednarz K, Błażkiewicz P, Basiaga B. Nowe kierunki w leczeniu zapalenia pochwy. Forum Położnictwa i Ginekologii [Internet]. 2020;(55):19–23 [aktualizacja 2024 Aug 27]. Dostępne na: https://www.forumginekologii.pl/artykul/nowe-kierunki-w-leczeniu-zapalenia-pochwy
2. Stefanowicz E. Bakteryjne zapalenie pochwy [Internet]. Medycyna Praktyczna; 2021 Jan 7. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/256372,bakteryjne-zapalenie-pochwy
3. Zimmer M, Fuchs T, Pomorski M, Oszukowski P, Kędzia W, Drews K, i wsp. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące zastosowania antyseptyków w leczeniu nieswoistych stanów zapalnych pochwy. Ginekol Perinatol Prakt. 2020;5(2):90–97.