1. „To nie jest tylko katar” – alergiczny nieżyt nosa może znacząco obniżać jakość życia, wydajność w pracy i nauce.

2. Kilka subtelnych objawów na twarzy może zdradzić alergię jeszcze przed wykonaniem badań.

3. Współczesne wytyczne odchodzą od sztywnego podejścia i stawiają na leczenie dopasowane do rzeczywistych zachowań pacjenta.

4. Podwojenie dawki leku podstawowego w ANN nie zawsze działa lepiej – czasem skuteczniejsza jest odpowiednio dobrana terapia skojarzona.

5. Nowoczesne sterydy donosowe pozostają najskuteczniejszym leczeniem, a ich profil bezpieczeństwa jest znacznie lepszy, niż sądzi wielu pacjentów.

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych, z którą spotykamy się w codziennej praktyce. Choć przez niektórych pacjentów bywa bagatelizowana jako "zwykły katar", w rzeczywistości znacznie obniża jakość życia, produktywność i nierzadko współistnieje z astmą oraz alergicznym zapaleniem spojówek. Jak skutecznie zarządzać tą chorobą w świetle klasycznej wiedzy i wytycznych?

Klasyfikacja i obraz kliniczny – na co zwrócić uwagę?

Podstawą skutecznego leczenia jest właściwe zakwalifikowanie pacjenta. Tradycyjny podział na ANN sezonowy i całoroczny odchodzi od bezpośredniego utożsamiania ich z przebiegiem okresowym i przewlekłym. U jednego chorego, w zależności od sezonu, ANN może przybierać obie te formy.

Praktyczny podział opiera się na:

• Czasie trwania: okresowy (<4 dni/tydz. lub <4 tyg.) i przewlekły (>4 dni/tydz. i >4 tyg.);
• Nasileniu: łagodny i umiarkowany/ciężki (zaburzenia snu, utrudnienie pracy/nauki);
• 
  Postaci: uogólniony (dodatnie testy skórne/sIgE) i miejscowy (entopia).

Entopia
U 20–40% chorych mamy do czynienia z miejscowym ANN. Charakteryzuje się on ujemnymi wynikami punktowych testów skórnych i sIgE w surowicy, ale dodatnim wynikiem donosowej próby prowokacyjnej i obecnością sIgE w wydzielinie z nosa.

Dwa oblicza objawów

W wywiadzie szukamy klasycznej triady:

1. Wyciek wydzieliny
2. Świąd
3. Kichanie

Warto jednak zwracać uwagę na subtelne objawy przedmiotowe:

• „Salut alergiczny” - pocieranie nosa ku górze, tworzące tzw. bruzdę alergiczną
• Fałdy Denniego i Morgana - poziome linie na powiece dolnej
• „Cienie alergiczne” pod oczami

Przewaga wodnistego wycieku i kichania zwykle sugeruje ANN sezonowy, natomiast dominująca blokada nosa – całoroczny.

Diagnoza, czyli kiedy to nie jest alergiczny nieżyt nosa?

Powszechnym problemem w POZ jest różnicowanie zaostrzeń ANN z infekcjami wirusowymi. Pomocne są tu konkretne wyróżniki z wywiadu:

Postępowanie w ann – kilka wniosków

Rekomendacje wprowadzają rewolucję w podejściu do pacjenta, kładąc nacisk na medycynę spersonalizowaną i realne zachowania chorych, a nie tylko suche warunki badań klinicznych.

Cyfryzacja i kontrola objawów

Wytyczne promują wykorzystanie aplikacji medycznych, takich jak MASK-air (wyrób medyczny klasy IIa). Dzięki wizualnym skalom analogowym (VAS) pacjenci mogą codziennie oceniać wpływ objawów na ich życie. Wartość VAS ≥5 to sygnał, że mamy do czynienia z ANN w stopniu co najmniej umiarkowanym.

Adherencja i „steroidofobia”

Codzienna praktyka pokazuje brutalną prawdę: pacjenci rzadko stosują leki donosowe w sposób ciągły. Najczęściej sięgają po nie doraźnie, w odpowiedzi na zaostrzenie. Wytyczne nakazują traktować obawy pacjentów poważnie, w tym tzw. steroidofobię dotyczącą glikokortykosteroidów donosowych (dnGKS). Należy edukować chorych, że nowoczesne dnGKS są wysoce bezpieczne, a pacjenci ostatecznie i tak wyżej cenią skuteczność interwencji niż obawy o skutki uboczne, jeśli lek przynosi szybką ulgę.

Farmakoterapia w praktyce – jak dobierać leki?

Złotym standardem w terapii pozostają glikokortykosteroidy donosowe (np. furoinian mometazonu, flutykazon). Są najskuteczniejsze, działają również na objawy oczne i wykazują wyższą skuteczność niż farmakoterapia doustna.

Co jednak, gdy pacjent nie osiąga kontroli choroby na monoterapii?

• Wytyczne jasno wskazują, że podwajanie dawki dotychczasowego leku jest często złym wyborem. Lepsze efekty daje włączenie drugiego preparatu z innej grupy. Przykład: dołożenie bilastyny do montelukastu daje lepszy efekt niż podwojenie dawki tego drugiego.

• Wytyczne warunkowo faworyzują łączenie sterydów donosowych (dnGKS) z doustnymi lekami przeciwhistaminowymi. Daje to umiarkowaną korzyść w stosunku do samych doustnych leków przeciwhistaminowych i niewielką (ale zauważalną) w stosunku do samych dnGKS.

• Mimo przewagi terapii łączonej, monoterapia dnGKS nadal wiedzie prym pod kątem adherencji. Zbyt skomplikowany schemat i duża liczba preparatów zniechęcają pacjentów.

Dla przypadków opornych, w arsenale pozostaje swoista immunoterapia alergenowa jako jedyne leczenie przyczynowe, a w ciężkich przypadkach współistniejących z astmą – terapie biologiczne (np. omalizumab).

Opieka nad pacjentem z ANN to dziś przede wszystkim sztuka kompromisu między idealnymi wytycznymi medycznymi a preferencjami pacjenta, z silnym wsparciem narzędzi cyfrowych pozwalających na bieżące monitorowanie efektów leczenia.

Piśmiennictwo:

1. Bousquet J, Sousa-Pinto B, Vieira RJ, Schünemann HJ, Zuberbier T, Bognanni A, et al. Methodology for the Development of the Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA)-EAACI 2024–2025 Guidelines: From Evidence-to-Decision Frameworks to Digitalised Shared Decision-Making Algorithms. Allergy. 2026;81(2):427-453. doi:10.1111/all.70100.
2. Świerczyńska-Krępa M, Rogala B, Brożek J, Emeryk A, Arcimowicz M. Alergiczny nieżyt nosa [Internet]. Medycyna Praktyczna; aktualizacja 2025 Jul 11, weryfikacja 2025 Jul 11. Dostępne na: https://www.mp.pl