Aplikacja leków pod postacią kropli do oczu jest procedurą rutynową, jednak często obarczoną licznymi błędami technicznymi. Niewłaściwa technika podaży prowadzi do znacznego obniżenia skuteczności farmakoterapii, a w skrajnych przypadkach – poprzez wchłanianie ogólnoustrojowe – może wywoływać poważne działania niepożądane u pacjenta.

Algorytm aplikacji kropli do oczu

Przed przystąpieniem do procedury należy zweryfikować zalecenie lekarskie oraz ocenić właściwości fizykochemiczne preparatu, np. zmianę zabarwienia, zmętnienie. Jeżeli pacjent korzysta z soczewek kontaktowych, należy poprosić o ich zdjęcie. Ponowne założenie soczewek jest możliwe najwcześniej 30 minut po aplikacji leku ze względu na ryzyko interakcji z substancjami konserwującymi, np. chlorkiem benzalkoniowym.

Krok 1

Przygotowanie i higiena

Zgodnie z obowiązującymi procedurami należy dokładnie umyć i zdezynfekować ręce. Minimalizuje to ryzyko transmisji drobnoustrojów i wystąpienia nadkażeń bakteryjnych narządu wzroku.

Krok 2

Ułożenie pacjenta

Pacjentowi należy zapewnić wygodną pozycję siedzącą. Głowa pacjenta powinna być odchylona ku tyłowi, a jego wzrok skierowany ku górze. Zapobiega to naturalnemu odruchowi mrużenia oraz stabilizuje gałkę oczną.

Krok 3

Podaż leku

Dominującą ręką należy chwycić opakowanie z lekiem. Trzymając końcówkę zakraplacza w odległości ok. 1 cm od oka, należy wycisnąć dokładnie jedną kroplę do utworzonego worka spojówkowego. UWAGA! Należy bezwzględnie unikać kontaktu zakraplacza z gałką oczną, powiekami lub rzęsami pacjenta w celu zapobiegania kontaminacji leku. Preparatu nie należy aplikować bezpośrednio na rogówkę.

Krok 4

Zamknięcie powiek i okluzja dróg łzowych

Bezpośrednio po podaży leku należy poinstruować pacjenta, aby delikatnie zamknął oko na 1-2 minuty (bez silnego zaciskania powiek). Dodatkowo zaleca się uciśnięcie palcem okolicy punktów łzowych, czyli wewnętrznego kącika oka przy nasadzie nosa. Zwiększa to czas kontaktu leku z powierzchnią oka i zapobiega jego drenażowi. W przypadku konieczności aplikacji preparatu do obojga oczu.

Najczęstsze błędy techniczne – pytania i odpowiedzi

Dlaczego pacjent nie powinien mrugać po podaży leku?

Mruganie aktywuje mechanizm tzw. pompy łzowej. Powoduje to błyskawiczne zassanie zakroplonego preparatu z worka spojówkowego do dróg łzowych, a stamtąd do jamy nosowej i gardła. Skutkuje to brakiem odpowiedniej penetracji substancji czynnej do tkanek oka i nieosiągnięciem stężenia terapeutycznego. Jest to krytyczne m.in. w leczeniu jaskry, gdzie lek musi dotrzeć do kąta przesączania.

Dlaczego aplikacja kropli w okolicy wewnętrznego kącika oka jest błędem?

W przyśrodkowym kącie oka zlokalizowane są punkty łzowe. Wkraplanie preparatu w to miejsce powoduje jego natychmiastowy drenaż. Zamiast wnikać w tkanki oka, roztwór spływa do dróg łzowo-nosowych. W przypadku silnie działających leków, np. beta-blokerów, ich szybkie wchłonięcie przez wysoce unaczynioną błonę śluzową nosa i gardła do krążenia ogólnego może skutkować dodatkowymi działaniami niepożądanymi, takimi jak skurcz oskrzeli czy zaburzenia rytmu serca.

Czy podaż kilku kropli leku jednocześnie zwiększa skuteczność terapii?

Zdecydowanie nie. Fizjologiczna pojemność worka spojówkowego jest ściśle ograniczona i przystosowana do przyjęcia objętości maksymalnie jednej kropli. Aplikacja większej ilości płynu skutkuje jego wylaniem się poza obręb oka. Ponadto zbyt duża objętość podanych kropel stymuluje wydzielanie łez, co prowadzi do szybszego wypłukania substancji leczniczej.

Jak postępować w przypadku zlecenia kilku różnych preparatów okulistycznych o tej samej porze?

Wymagane jest zachowanie restrykcyjnego odstępu czasowego. Pomiędzy podażą kolejnych leków należy odczekać minimum 5-10 minut, aby zapobiec wypłukiwaniu wcześniej podanego preparatu. W przypadku stosowania kropli nawilżających (tzw. sztucznych łez), należy je zaaplikować na samym końcu procedury.

Piśmiennictwo:

1. Niżankowska M.H. Prawidłowa technika podawania kropli ocznych [Internet]. Medycyna Praktyczna. URL: https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/innezagadnienia/76854,prawidlowa-technika-podawania-kropli-ocznych
2. Niżankowska M.H. Technika miejscowego podania leków przeciwjaskrowych a skuteczność ich działania. Medycyna Praktyczna; 2016 Apr 6. URL: https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/140916,technika-miejscowego-podania-lekow-przeciwjaskrowych-a-skutecznosc-ich-dzialania