WOBASZ III, czyli narodowy bilans zdrowia sercowo-naczyniowego Polaków po dwóch dekadach. Co epidemiologia mówi praktyce klinicznej?
Czym jest badanie WOBASZ?
Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności (WOBASZ) to flagowy polski projekt epidemiologiczny oceniający stan zdrowia populacji, ze szczególnym uwzględnieniem częstości występowania czynników ryzyka chorób układu krążenia (ChUK) oraz skuteczności ich leczenia. Badanie dostarcza kluczowych danych dla tworzenia państwowych strategii prewencji i polityki zdrowotnej.
Projekt ma charakter cykliczny i obejmuje reprezentatywne, losowe próby dorosłych obywateli Polski:
- WOBASZ (2003–2005) - zrealizowany w ramach programu POLKARD,
- WOBASZ II (2013–2014) - druga edycja,
- WOBASZ III (2025–2026) - trzecia odsłona badania.
WOBASZ3 jest finansowane przez Ministra Zdrowia ze środków Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Metodyka badania łączy wywiady ankietowe (styl życia, odżywianie, aktywność fizyczna) z pomiarami antropometrycznymi, pomiarami ciśnienia tętniczego oraz szerokim panelem badań biochemicznych (m.in. lipidogram, glukoza, HbA1c, kreatynina, albuminuria, hs-CRP, kwas moczowy oraz lipoproteina(a)).
Wyniki WOBASZ III ogłoszone przez Ministerstwo Zdrowia
Podczas konferencji w Narodowym Instytucie Kardiologii Ministerstwo Zdrowia zaprezentowało najnowsze wyniki badania WOBASZ III. Z zestawienia danych z ostatnich dwóch dekad wyłania się obraz znacznych sukcesów profilaktycznych, przy jednoczesnym narastaniu nowych wyzwań epidemiologicznych.
Sukcesy prewencji sercowo-naczyniowej
- Drastyczny spadek palenia tytoniu
Odsetek osób palących tradycyjne wyroby tytoniowe w wieku 20–75 lat spadł z 31% (WOBASZ I) przez 25% (WOBASZ II) do 17% obecnie (spadek o niemal połowę w ciągu 20 lat). - Poprawa kontroli nadciśnienia tętniczego (NT)
Częstość występowania NT w populacji 20–75 lat obniżyła się z 35,5% do 32,3% (obecnie z NT żyje ok. 11,5 mln dorosłych, z czego 7,3 mln przyjmuje farmakoterapię). Odsetek pacjentów ze skutecznie i prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym wzrósł niemal dwukrotnie – z 28,5% do 56,4%. - Ogólny wskaźnik zdrowia
Wskaźnik „Indeks 10 dla zdrowia” wykazał wzrost odsetka osób z dobrym wynikiem z 48,2% do 71,1%.
Wyzwania epidemiologiczne
- Pandemia nadmiernej masy ciała
Ponad 18 mln dorosłych Polaków ma nadmierną masę ciała. Nadwaga występuje u 39% dorosłych, a otyłość u 21%. Warto podkreślić, że odsetek dorosłych z otyłością w ciągu ostatnich dwóch dekad praktycznie się nie zmienił, ale częstość nadwagi wzrosła. - Zespół metaboliczny
Stwierdzono go u 27,6% populacji (ok. 7,6 mln osób). - Luki w leczeniu nadciśnienia
Mimo poprawy kontroli, aż ok. 4 mln chorych z nadciśnieniem tętniczym nadal nie otrzymuje leczenia farmakologicznego. - Hipercholesterolemia i problem prewencji wtórnej
Hipercholesterolemia dotyczy ponad połowy populacji (56,3%). Szczególnie niepokojące są dane z grupy wysokiego ryzyka: mniej niż 20% pacjentów po przebytej ostrej fazie zawału serca lub udaru mózgu osiąga docelowe stężenie LDL-C <55 mg/dl.
Badanie WOBASZ III po raz pierwszy na tak dużą skalę naświetliło bezobjawowe występowanie chorób przewlekłych:
- Nierozpoznana cukrzyca
Niemal 900 tys. Polaków żyje z niezdiagnozowaną i nieleczoną cukrzycą. - Przewlekła choroba nerek (PChN)
Występuje u ponad 2,3 mln osób. - Podwyższone stężenie lipoproteiny(a) [Lp(a)]
Uwarunkowany genetycznie niezależny czynnik ryzyka ChUK ma blisko 4 mln Polaków.
Jakie wnioski można wysunąć na podstawie wyników WOBASZ III?
- Wczesny skrining metaboliczny u młodych (20–35 lat)
Konieczne jest rutynowe mierzenie ciśnienia tętniczego oraz ocena glikemii i profilu lipidowego już u młodych pacjentów zgłaszających się do POZ. - Intensyfikacja terapii hipolipemizującej
Należy zdecydowanie zaostrzyć leczenie zaburzeń lipidowych w prewencji wtórnej (dążąc do LDL-C <55 mg/dl u pacjentów po zdarzeniach sercowo-naczyniowych), wykorzystując terapie skojarzone. - Rozpoznawanie i leczenie zespołu metabolicznego
Przy nadwadze i otyłości kluczowe jest zintegrowane podejście niefarmakologiczne i farmakologiczne do leczenia współistniejącego NT, dyslipidemii i zaburzeń gospodarki węglowodanowej.
Piśmiennictwo:
· Ministerstwo Zdrowia. Narodowy bilans zdrowia Polaków – mamy wyniki badania WOBASZ3. Co zmieniło się przez 20 lat? [Internet]. Warszawa: Ministerstwo Zdrowia; 2026 Sep 14 [cyt. 2026 Sep 17]. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/narodowy-bilans-zdrowia-polakow---mamy-wyniki-badania-wobasz3-co-zmienilo-sie-przez-20-lat
· Narodowy Instytut Kardiologii Państwowy Instytut Badawczy. WOBASZ – Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności [Internet]. Warszawa: Narodowy Instytut Kardiologii Państwowy Instytut Badawczy; [cyt. 2026 Sep 17]. Dostępne na: https://wobasz.gov.pl/
