Zgodnie z wytycznymi europejskimi z 2025 roku, zaleca się przejście z cytologii na badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy oparte na badaniu obecności wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Aby ocenić skuteczność tej strategii przeprowadzono wieloośrodkowe, randomizowane badanie HIPPO (HPV testing In Polish Population-based cervical cancer screening program) w polskich warunkach. Jego wyniki dostarczają dowodów na to, że testy DNA HPV charakteryzują się znacznie wyższą skutecznością niż tradycyjna cytologia.

Przebieg badania HIPPO

W pilotażu wzięły udział ubezpieczone i wyrażające zgodę kobiety w wieku 30-59 lat, kwalifikujące się do polskiego programu badań przesiewowych. Uczestniczki zostały losowo przydzielone do dwóch grup w 27 ośrodkach klinicznych:

• Grupa badana (HPV): 16 795 pacjentek, u których jako badanie podstawowe wykonano test na obecność HPV.
• Grupa kontrolna (cytologiczna): 16 707 pacjentek poddanych standardowej cytologii.

U pacjentek z grupy eksperymentalnej z dodatnim wynikiem HPV wdrażano procedurę tzw. triażu (selekcji) przy użyciu cytologii na podłożu płynnym (LBC). Jeśli wynik był prawidłowy, po 6 miesiącach wykonywano kolejną cytologię płynną, a w przypadku wykrycia nieprawidłowości, kierowano pacjentkę na kolposkopię. W grupie kontrolnej postępowano zgodnie z dotychczasowymi schematami, kierując kobiety z nieprawidłowymi wynikami na ponowną cytologię po pół roku lub na kolposkopię.

Podwójna skuteczność wykrywania zmian przedrakowych

Głównym punktem końcowym badania było porównanie wskaźnika wykrywalności śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy stopnia 2 lub wyższego (CIN2+). Badanie wykazało istotną przewagę nowej metody:

• Zmiany CIN2+: Wykryto je u 137 kobiet (0,82%) diagnozowanych za pomocą HPV, w porównaniu do 71 kobiet (0,42%) z grupy cytologicznej. Oznacza to, że metoda oparta na HPV wykryła o 93% więcej zmian typu CIN2+ w porównaniu z ramieniem kontrolnym.
• Zmiany CIN3+: Zdiagnozowano u 69 pacjentek (0,41%) w grupie HPV i u 35 pacjentek (0,21%) w grupie cytologicznej.
• Zmiany CIN1: Zmiany najniższego stopnia były diagnozowane ponad dwukrotnie częściej u kobiet badanych testem HPV (237 przypadków) niż w grupie cytologicznej (112 przypadków).

Innowacyjne biomarkery w triażu pacjentek

Ponieważ kierowanie na kolposkopię wszystkich kobiet z dodatnim wynikiem HPV jest nieuzasadnione medycznie ze względu na wysoki odsetek wyników fałszywie dodatnich, kluczowe są skuteczne metody wyłaniania pacjentek o najwyższym ryzyku.

W badaniu HIPPO sprawdzono również dwa nowoczesne testy u kobiet, u których wykryto HPV, ale które miały dwa prawidłowe wyniki cytologii płynnej:

• Test immunocytochemiczny (identyfikujący jednoczesną ekspresję białek p16 i Ki-67).
• Test metylacji (identyfikujący hipermetylację genów FAM19A4 i hsa-miR124-2).

Wyniki ujawniły, że w tej specyficznej grupie test metylacji zidentyfikował 7 na 9 przypadków CIN2+ (77,8%), podczas gdy immunocytochemia wykryła jedynie 4 z 9 przypadków (44,4%). Metylacja wydaje się więc metodą potrafiącą skuteczniej wykryć stany przedrakowe u pacjentek z prawidłową cytologią.

Piśmiennictwo:

1.      1. Nowakowski A, Macios A, Glinska P et al. Primary Human Papillomavirus Screening Versus Cytology for Detection of Cervical Intraepithelial Neoplasia Grade 2 or Higher in Poland: a Parallel-Group, Randomized Controlled Trial The Lancet Regional Health – Europe, 2026; 0