O planowanych zmianach w kształceniu pielęgniarek i położnych napisano już wiele. Projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej od momentu publikacji wzbudza liczne emocje i wywołuje ożywioną dyskusję zarówno w środowisku zawodowym, jak i wśród osób odpowiedzialnych za funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia. Zwolennicy reformy podkreślają konieczność dostosowania kształcenia do wyzwań demograficznych i kadrowych, natomiast krytycy zwracają uwagę na ryzyko osłabienia autonomii zawodu położnej oraz odejścia od wcześniej wypracowanych kompromisów.

Ponieważ projekt znajduje się obecnie na etapie konsultacji publicznych, a kolejnym krokiem będzie jego opiniowanie przez uprawnione podmioty, warto jeszcze raz przyjrzeć się proponowanym rozwiązaniom. Jakie zmiany przewiduje ustawa? Które z argumentów przedstawianych przez strony sporu wydają się najbardziej przekonujące? I wreszcie – jaki model kształcenia najlepiej odpowiadałby potrzebom pacjentów, przyszłych kadr medycznych oraz całemu systemowi ochrony zdrowia? Spróbujmy uporządkować najważniejsze informacje i spojrzeć na tę debatę z możliwie szerokiej perspektywy.

Rozbieżności względem ustaleń z 2024 roku

Warto przypomnieć, że prace nad nowymi regulacjami toczyły się od dłuższego czasu w formacie dialogu ze środowiskiem medycznym. W sierpniu 2023 roku powołano specjalny zespół do spraw opracowania projektu przepisów regulujących zawody pielęgniarki i położnej. W jego skład weszli m.in.: przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, uczelni, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych (NRPiP), Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych oraz towarzystw naukowych.

Zespół rozpoczął swoją pracę z końcem sierpnia 2023 roku, a zakończył latem 2024 roku, przedkładając Ministrowi Zdrowia wstępny projekt ustawy. Ministerstwo Zdrowia deklaruje, że obecny projekt opiera się na tamtych założeniach. Niemniej jednak, przedstawiciele Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych zwracają uwagę, że ostateczny kształt zaprezentowanych w 2026 roku przepisów – szczególnie w obszarze edukacji położnych – znacząco odbiega od wypracowanych kompromisów, które ustalano podczas tamtych wielomiesięcznych konsultacji.

Proponowane zmiany w ścieżce kształcenia położnych

Największe różnice stanowisk dotyczą modelu kształcenia przeddyplomowego. Ministerstwo Zdrowia motywuje proponowane zmiany zachodzącymi procesami demograficznymi. Z danych resortu wynika, że spośród 44 tysięcy zarejestrowanych w Polsce położnych, aż 13 tysięcy nie wykonuje zawodu.

W odpowiedzi na te wskaźniki zaproponowano nową sekwencję edukacyjną. Zgodnie z projektem przyszłe położne miałyby najpierw przez trzy lata zdobywać kwalifikacje pielęgniarskie, a przez kolejne 18 miesięcy realizować kształcenie położnicze. W opinii wiceminister zdrowia Katarzyny Kęckiej taka kolejność zapewni absolwentkom uprawnienia do wykonywania obu zawodów, co ma poszerzyć możliwości zawodowe i ułatwić dopasowanie do potrzeb systemu ochrony zdrowia.

Stanowisko samorządu zawodowego

Środowisko zawodowe wyraża jednak odmienną ocenę. W dniu 19 maja 2026 roku Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych zorganizowała w Warszawie konferencję prasową. Wzięły w niej udział czołowe przedstawicielki środowiska, m.in. prezes NRPiP Mariola Łodzińska, wiceprezesi Anna Janik i Andrzej Tytuła, Przewodnicząca Komisji Położnych Wiesława Welke, a także prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Grażyna J. Iwanowicz-Palus (konsultant krajowa w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego).

Podczas spotkania z mediami przedstawiciele samorządu wyrazili zaniepokojenie kierunkiem reformy, argumentując, że wymóg odbywania trzyletnich studiów pielęgniarskich zagraża tożsamości i autonomii zawodu położnej. Wskazywano, że położnictwo wymaga specjalistycznego podejścia, a nowe regulacje mogą być odbierane nie jako wsparcie zawodu, lecz jako próba rozwiązania ogólnosystemowych problemów kadrowych pielęgniarstwa kosztem kształcenia położnych.

Uporządkowanie kompetencji i nowe uprawnienia

Projekt ustawy systematyzuje również kwalifikacje personelu. Zdefiniowano trzy poziomy kompetencyjne:

• Poziom ogólny obejmujący osoby po liceum medycznym, szkole policealnej/pomaturalnej lub licencjacie.
• Poziom kwalifikowany przeznaczony dla magistrów oraz osób z poziomu ogólnego po ukończeniu kursu kwalifikacyjnego lub uzyskaniu tytułu specjalisty.
• Poziom kliniczny wymagający jednoczesnego posiadania wykształcenia magisterskiego oraz tytułu specjalisty.

Projekt wprowadza ponadto normatywne umocowanie Pielęgniarki/Położnej Zaawansowanej Praktyki (APN). Wymagania na to stanowisko będą obejmowały wykształcenie magisterskie, tytuł specjalisty oraz co najmniej 10 lat doświadczenia zawodowego (w tym minimum 5 lat udzielania świadczeń w danej dziedzinie). Według szacunków status ten uzyska ok. 2% ogółu kadr.

Rozszerzeniu ulegnie także zakres uprawnień. Wybrane grupy pielęgniarek i położnych zyskają prawo do wystawiania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy (do 5 dni) ogólnie w ramach udzielanego świadczenia zdrowotnego. Pielęgniarki w opiece długoterminowej i paliatywnej będą z kolei mogły samodzielnie stwierdzać zgon pacjenta.

Standaryzacja wymogów edukacyjnych i egzaminacyjnych

Dokument zakłada uszczelnienie systemu edukacji. Uregulowano, że studia pierwszego stopnia na kierunku pielęgniarstwo oraz dodatkowe 18-miesięczne studia kierunkowe dla położnych będą prowadzone w formie stacjonarnej. Z kolei studia drugiego stopnia będą mogły mieć profil praktyczny lub ogólnoakademicki. Wprowadzony zostanie obowiązkowy, punktowy system ciągłego doskonalenia zawodowego, w ramach którego personel będzie rozliczany w 5-letnim okresie.

Podsumowanie

Projekt ustawy, znajdujący się w fazie konsultacji społecznych, ma trafić pod obrady Rady Ministrów w III lub IV kwartale 2026 roku. Przedstawione przepisy unaoczniają dylemat stojący przed systemem ochrony zdrowia: jak pogodzić konieczność elastycznego zarządzania kadrą i optymalizację zasobów z potrzebą utrzymania najwyższych standardów edukacji i zachowania autonomii poszczególnych zawodów medycznych.

Jak Państwo oceniają proponowany kierunek zmian? Czy integracja ścieżki edukacyjnej położnych i pielęgniarek to odpowiedź na współczesne potrzeby rynku pracy, czy raczej ryzyko utraty specjalistycznego charakteru tych zawodów?

Piśmiennictwo:

1. Rządowe Centrum Legislacji. Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej. Numer projektu: UD387 [Internet]. 2026. Dostępne na: https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12410308
2. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych. Konferencja prasowa nt.: kontrowersyjnych zmian w projekcie ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej przygotowanej przez Ministerstwo Zdrowia [Internet]. Warszawa: NIPiP; 2026 May 19. Dostępne na: https://nipip.pl/konferencja-prasowa-nt-kontrowersyjnych-zmian-w-projekcie-ustawy-o-zawodzie-pielegniarki-i-poloznej-przygotowanej-przez-ministerstwo-zdrowia-19-maja-wtorek-godz-10-00/