Niedobór witaminy B12 dotyczy od 5% do 15% osób w wieku podeszłym oraz do 42% hospitalizowanych pacjentów geriatrycznych. Ze względu na podstępny przebieg i nieswoiste objawy kliniczne jego wczesne rozpoznanie pozostaje wyzwaniem w codziennej praktyce lekarskiej.
W 2026 roku na łamach czasopisma Clinical Interventions in Aging zespół badaczy z Université de Sherbrooke oraz Research Centre on Aging w Quebecu (Kanada) opublikował wyniki badania pilotażowego oceniającego przydatność oznaczania stosunku kwasu metylomalonowego do kreatyniny w moczu (uMMA/kreatynina) u osób starszych. W trwającym trzy miesiące badaniu z udziałem 53 seniorów oceniano możliwość wykorzystania tego wskaźnika do oceny statusu witaminy B12 i monitorowania odpowiedzi na suplementację. Wyniki wskazują na potencjalną przydatność tej metody w diagnostyce i monitorowaniu leczenia, jednak jej zastosowanie w rutynowym screeningu wymaga dalszej oceny.
Kwas metylomalonowy (MMA)
Witamina B12 pełni rolę kofaktora mutazy metylomalonylo-CoA, która katalizuje przekształcenie metylomalonylo-CoA w sukcynylo-CoA. Niedobór witaminy B12 upośledza aktywność tego enzymu, prowadząc do zwiększenia stężenia kwasu metylomalonowego (MMA) we krwi i jego wydalania z moczem.
Oznaczanie MMA jest wykorzystywane jako marker funkcjonalnego niedoboru witaminy B12, ponieważ może ujawniać zaburzenia jej działania na poziomie tkankowym również wtedy, gdy całkowite stężenie witaminy w surowicy nie wskazuje jednoznacznie na niedobór. Stężenie MMA oznacza się standardowo w surowicy lub osoczu, m.in. metodami chromatograficznymi połączonymi ze spektrometrią mas. Podwyższone stężenie MMA może występować również w niewydolności nerek, a także w niektórych wrodzonych zaburzeniach metabolizmu.
W badaniu oceniano wskaźnik uMMA/kreatynina, czyli stosunek stężenia MMA do stężenia kreatyniny w moczu. Takie podejście pozwala uwzględnić rozcieńczenie próbki moczu i może stanowić alternatywę dla oznaczeń wykonywanych w materiale krwiopochodnym.
Przebieg badania – ocena przed i po suplementacji
W badaniu wzięło udział 53 samodzielnych seniorów w wieku 70 lat i więcej. Miało ono charakter prospektywny, z oceną parametrów klinicznych i laboratoryjnych przed interwencją oraz po jej zakończeniu.
Ocena wyjściowa
Przed rozpoczęciem suplementacji pobrano pierwszą poranną próbkę moczu, stanowiącą punkt odniesienia do dalszych oznaczeń. Uczestników poddano również wstępnej ocenie klinicznej, obejmującej sprawność poznawczą mierzoną testem MoCA, równowagę ocenianą za pomocą skali Berg (BBS) oraz testy neurofizjologiczne.
Interwencja
Uczestnicy rozpoczęli 90-dniową doustną suplementację metylokobalaminą w dawce 1200 µg na dobę.
Monitorowanie w trakcie i po interwencji
Seniorzy pobierali kolejne próbki moczu w domu po miesiącu, dwóch i trzech miesiącach suplementacji. Po zakończeniu trzymiesięcznej interwencji przeprowadzono ponowną ocenę kliniczną i neurologiczną, co umożliwiło porównanie wyników z wartościami wyjściowymi.
Nie był to test typu Point-of-Care (POC) umożliwiający samodzielny odczyt wyniku w domu. Domowy charakter miało wyłącznie pobieranie i utrwalanie próbek moczu na bibule filtracyjnej. Wszystkie oznaczenia MMA i kreatyniny przeprowadzano centralnie w laboratorium referencyjnym z wykorzystaniem techniki UPLC-MS/MS (ultrasprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas).
Za próg wskazujący na metaboliczny niedobór witaminy B12 przyjęto wartość uMMA/kreatynina > 2,0 µmol/mmol.
Wyniki i wnioski dla praktyki lekarskiej
Metoda wykazała wysoką akceptowalność pod względem pobierania i przesyłania próbek: 100% próbek wysłanych pocztą nadawało się do analizy laboratoryjnej. Porównanie wyników sprzed suplementacji z wynikami uzyskanymi po trzech miesiącach leczenia wykazało:
- Spadek średniego wskaźnika uMMA/kreatynina z 1,36 do 1,10 µmol/mmol, istotny statystycznie (p < 0,001).
- Poprawę sprawności poznawczej ocenianej testem MoCA (p = 0,017) oraz równowagi mierzonej skalą Berg (p < 0,001).
- Dodatnią korelację między stopniem redukcji uMMA/kreatynina a poprawą wyniku testu MoCA (r = 0,32; p = 0,02).
- Normalizację wskaźnika uMMA/kreatynina u 9 z 11 osób, u których na początku badania stwierdzono podwyższoną wartość odpowiadającą przyjętemu kryterium subklinicznego niedoboru witaminy B12.
Wyniki badania wskazują na potencjalną przydatność wskaźnika uMMA/kreatynina w ocenie statusu witaminy B12 oraz monitorowaniu odpowiedzi na suplementację u osób starszych.
Badanie miało jednak charakter pilotażowy, a jego wyniki nie wystarczają do potwierdzenia skuteczności wskaźnika jako samodzielnego narzędzia przesiewowego w rutynowej praktyce klinicznej. Przydatność diagnostyczna metody, w tym jej czułość i swoistość w wykrywaniu niedoboru witaminy B12, wymaga dalszej oceny w większych badaniach.
Piśmiennictwo:
- Bédard-Delisle, C., Leonard, G., Auray-Blais, C., Reid, I., Gamrani, M., Chebbihi, H., & Presse, N. (2026). Examining the Clinical Usefulness of Urine Methylmalonic Acid for Diagnosis of Vitamin B-12 Deficiency in Older Adults: A Pilot Study. Clinical Interventions in Aging, 21. https://doi.org/10.2147/CIA.S542543
