Najnowsze dane epidemiologiczne wskazują na wzrostowy trend w zakresie chorób odkleszczowych. Choć sezon wysokiej aktywności pajęczaków dopiero się rozpoczyna, statystyki za pierwsze trzy miesiące 2026 roku wskazują na skok liczby rozpoznań boreliozy w porównaniu do analogicznego okresu w ubiegłym roku.
Zgodnie z opublikowanymi danymi rok 2025 zamknął się liczbą 48 725 zgłoszonych przypadków boreliozy. Wśród nich odnotowano 589 przypadków neuroboreliozy. Równocześnie potwierdzono 935 zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu (KZM).
Analiza bieżących raportów za okres od stycznia do marca 2026 roku rzuca nowe światło na dynamikę transmisji patogenów. W pierwszym kwartale br. odnotowano już 3 113 przypadków boreliozy, co stanowi wyraźny wzrost w zestawieniu z ubiegłorocznym wynikiem (2 539 przypadków). Odmienną tendencję zaobserwowano w przypadku KZM – w I kwartale 2026 roku zgłoszono 19 zachorowań, podczas gdy w roku ubiegłym w tym samym czasie było ich 35.
Wpływ zmian klimatycznych na populację kleszczy
Kluczowym czynnikiem kształtującym sytuację epidemiologiczną jest biologia samych wektorów, czyli kleszczy. Eksperci wskazują, że kleszcze mają strategię życiową związaną z wytwarzaniem licznego potomstwa – pojedyncza samica kleszcza pospolitego może złożyć nawet 20 tysięcy jaj. Taka nadprodukcja ma kompensować straty wynikające z niskiej przeżywalności w trudnych warunkach środowiskowych.
Wbrew powszechnym opiniom mroźne zimy nie eliminują problemu kleszczy, choć mogą stanowić czynnik selekcyjny. Jednak to łagodne okresy zimowe, z jakimi mamy do czynienia coraz częściej, sprzyjają przeżywalności pajęczaków i pozwalają im na wydłużenie okresów żerowania.
Warto jednak podkreślić, że niskie temperatury zazwyczaj nie niszczą patogenów, czyli bakterii, wirusów czy riketsji wewnątrz organizmu kleszcza. Zjawisko to sprawia, że każda dorosła postać, która przetrwała zimę, pozostaje aktywnym wektorem zdolnym do transmisji choroby natychmiast po przebudzeniu.
Wyzwania diagnostyczne i profilaktyka
Dla medyków kluczowe pozostają profilaktyka, różnicowanie oraz wczesna diagnostyka. Borelioza, na którą nie zarejestrowano dotychczas szczepionki, diagnozowana jest na podstawie obrazu klinicznego (ze szczególnym uwzględnieniem rumienia wędrującego) oraz diagnostyki dwuetapowej, rozpoczynającej się od czułego testu ELISA. W leczeniu standardem pozostaje celowana antybiotykoterapia.
W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu sytuacja wygląda inaczej. Choć choroba objawia się na początku niespecyficznie (nudności, wymioty, zawroty głowy, stany podgorączkowe, gorączka), lekarze dysponują skutecznym narzędziem profilaktycznym w postaci szczepień ochronnych. Biorąc pod uwagę rosnącą ekspansję kleszczy i ich zdolność do adaptacji w zmieniającym się klimacie, edukacja pacjentów w zakresie szczepień oraz mechanicznej ochrony przed ukłuciami stają się najlepszymi metodami ochrony.
Rola medyków
Wzrost zachorowań na boreliozę na początku 2026 roku podkreśla kluczową rolę medyków w edukacji pacjentów. Pracownicy ochrony zdrowia powinni przypominać, że szczepienie to najskuteczniejsza metoda zapobiegania kleszczowemu zapaleniu mózgu. Warto rekomendować pacjentom rozpoczęcie cyklu szczepień ochronnych jeszcze przed szczytem aktywności pajęczaków. Niezbędny jest również instruktaż dotyczący stosowania repelentów oraz noszenia odpowiedniej odzieży ochronnej podczas przebywania w terenach zielonych. W dobie ocieplenia klimatu profilaktyka chorób odkleszczowych musi stać się stałym, całorocznym elementem edukacji zdrowotnej.
Piśmiennictwo:
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Informacje o zachorowaniach na choroby zakaźne i zatruciach w Polsce – meldunek dwutygodniowy nr 3/B/26 [Internet]. Warszawa: NIZP PZH – PIB; 2026 [cyt. 2026 Apr 3].
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Informacje o zachorowaniach na choroby zakaźne i zatruciach w Polsce – meldunek dwutygodniowy nr 12/B/25 [Internet]. Warszawa: NIZP PZH – PIB; 2025 [cyt. 2026 Apr 3].
- Nieczuja-Goniszewska M. Kleszcze – czy będzie ich mniej po tej zimie? [Internet]. Medycyna Praktyczna; 2026 Feb 20 [cyt. 2026 Apr 3].
