Ministerstwo Zdrowia przekazało do prekonsultacji projekt długo wyczekiwanej ustawy o receptach. Dokument ten nie jest jedynie techniczną aktualizacją przepisów – to gruntowna zmiana zasad wystawiania i wydawania leków, a także samej roli aptek w polskim systemie ochrony zdrowia.
Celem twórców projektu jest uszczelnienie systemu, rozsądniejsze zarządzanie publicznymi pieniędzmi (ograniczenie gigantycznego marnotrawstwa leków) oraz odciążenie przychodni poprzez istotne poszerzenie uprawnień farmaceutów. Poniżej przedstawiamy kluczowe zmiany z podziałem na obszary najważniejsze dla codziennej pracy lekarzy i aptekarzy.
Nowe zasady refundacji i zapobieganie gromadzeniu leków
Najbardziej odczuwalną ekonomicznie zmianą, uderzającą w zjawisko niekontrolowanego gromadzenia leków w domach pacjentów, jest wprowadzenie limitu 60-dniowej refundacji:
- Nowe limity i wyjątek „całego opakowania” à Lekarz nadal będzie mógł wystawić receptę długoterminową (do 360 dni), jednak pacjent w ramach jednorazowej realizacji otrzyma zniżkę co do zasady na ilość leku nieprzekraczającą 60 dni stosowania. Istotnym wyjątkiem jest sytuacja, w której wydanie większej ilości leku (ponad 60 dni) jest niezbędne do wydania całego opakowania wybranego przez pacjenta. Część zapotrzebowania przekraczająca te limity będzie wydawana za pełną odpłatnością.
- Reguła 3/4 realizacji à Chcąc zachować prawo do zniżki przy receptach długoterminowych, pacjent będzie musiał realizować receptę w częściach. Kolejna partia leku z refundacją będzie mogła zostać wydana dopiero po upływie 3/4 okresu stosowania produktu, wyliczonego na podstawie poprzednio zrealizowanej części recepty.
- Automatyzacja obliczeń przez SIM à Aby odciążyć personel medyczny od skomplikowanych wyliczeń, ustawa przewiduje, że to system teleinformatyczny (SIM) będzie automatycznie obliczał ilość leku przysługującą pacjentowi na zniżkę oraz weryfikował termin kolejnej możliwej realizacji (reguła 3/4). System „zapamięta” ilość wydanego leku i automatycznie zablokuje możliwość pobierania nadmiarowych, refundowanych opakowań u różnych preskryptorów na ten sam lek lub odpowiednik. Jest to potężne narzędzie w zapobieganiu nadużyciom, w szczególności w przypadku leków psychotropowych i odurzających.
Farmaceuta jako aktywny uczestnik procesu terapeutycznego
Ustawa oficjalnie zmienia rolę farmaceuty, który przestaje być jedynie osobą wydającą leki, a staje się pełnoprawnym członkiem zespołu medycznego, mającym wpływ na przebieg terapii.
- Recepta kontynuowana à To jedno z najbardziej rewolucyjnych rozwiązań. Farmaceuta zyska uprawnienie do wystawienia recepty na kontynuację leczenia (na maksymalnie 120 dni stosowania), które wcześniej zainicjował lekarz. Odciąży to lekarzy POZ z tzw. "wizyt receptowych" i ułatwi pacjentom chorym przewlekle zachowanie ciągłości terapii. Co kluczowe dla bezpieczeństwa – lekarz prowadzący zachowa nadrzędność i będzie mógł w systemie zablokować możliwość kontynuacji przez farmaceutę ze względów klinicznych.
- Dostęp do IKP i dokumentacji medycznej à Aby wystawienie recepty kontynuowanej było bezpieczne, farmaceuci otrzymają wgląd w Internetowe Konto Pacjenta (w tym historię ordynacji, proponowane metody leczenia i rozpoznania). Pozwoli to na realną ocenę ryzyka interakcji lekowych, co dotychczas, przy opieraniu się jedynie na wywiadzie z pacjentem, bywało wysoce zawodne.
Apteka jako placówka świadczeń zdrowotnych i usług logistycznych
Projekt redefiniuje przestrzeń apteki, pozwalając na oficjalne udzielanie w niej świadczeń zdrowotnych.
- Programy lekowe w aptece ogólnodostępnej (Rp PL) à To potężne ułatwienie dla pacjentów onkologicznych i zmagających się z chorobami rzadkimi. Lekarz szpitalny wystawi receptę "Rp PL", a stabilny klinicznie pacjent odbierze lek ze szpitalnego programu lekowego w swojej lokalnej aptece. Lek będzie dostarczany z hurtowni bezpośrednio do apteki, nie stając się jej własnością (apteka otrzyma wynagrodzenie za usługę wydania). Zmniejszy to kolejki w ambulatoriach szpitalnych i odciąży pacjentów z konieczności dalekich podróży.
Deregulacja receptury i absolutny priorytet e-recepty
- Zniesienie przymusu receptury à Prowadzenie działu leków recepturowych przez każdą aptekę przestanie być obowiązkowe. Zjawisko to doprowadzi do koncentracji i profesjonalizacji tej usługi w wyspecjalizowanych placówkach posiadających odpowiednie zaplecze. Dodatkowo, wdrożono rygorystyczny wymóg określania dawkowania dla leków robionych zawierających środki odurzające, co eliminuje dotychczasowe luki prawne.
- Rozwój e-recepty à Recepta papierowa zostaje zepchnięta do wąskiego marginesu wyjątków. Wprowadzone zostają nowe, sformalizowane operacje systemowe (korekta, blokada, zamknięcie), które ułatwią zarządzanie e-receptą i szybkie reagowanie na ewentualne błędy preskrypcyjne bez konieczności fizycznego odsyłania pacjenta do gabinetu.
Podsumowanie
Projekt nowej ustawy o receptach to ogromny krok w stronę nowoczesnego, cyfrowego i zintegrowanego systemu ochrony zdrowia. Lekarze zyskają potężne narzędzie w postaci gromadzenia danych w systemie SIM, co pozwoli na bezpieczniejsze i bardziej kontrolowane przepisywanie leków. Z kolei farmaceuci otrzymają długo wyczekiwane ramy prawne (recepta kontynuowana, wgląd do IKP, szczepienia), które pozwolą im w pełni wykorzystać ich wiedzę medyczną i uniezależnić pozycję apteki od samej marży na lekach.
Wspólnym mianownikiem tych zmian jest dobro i bezpieczeństwo pacjenta, jednak płynne wdrożenie nowych przepisów będzie w ogromnej mierze zależało od stabilności informatycznej systemu SIM oraz wzajemnego zaufania i współpracy na linii lekarz-farmaceuta.
Piśmiennictwo
- Projekt ustawy o receptach oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Projekt z dnia … 2026 r.
