Fale upałów zagrożeniem dla pacjentów kardiologicznych
Ekstremalne temperatury w połączeniu z zanieczyszczeniem powietrza stanowią znacznie większe zagrożenie dla życia pacjentów, niż dotychczas szacowano. Tradycyjne systemy ostrzegania mogą drastycznie zaniżać ryzyko zdrowotne w dobie zmian klimatycznych.
Synergia upału i smogu ozonowego
Badanie Du i współpracowników (2024) pokazuje, że fale upałów i wysokie stężenie ozonu to wyjątkowo niebezpieczne połączenie. Te dwa czynniki napędzają się nawzajem – gdy występują jednocześnie, ryzyko śmierci jest znacznie wyższe, niż gdybyśmy po prostu zsumowali zagrożenia płynące z samego upału i samego ozonu.
Synergia ta najsilniej zwiększa śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych oraz oddechowych. Analizy demograficzne wykazały, że wiek oraz płeć są istotnymi modyfikatorami tej zależności, co szczególnie predysponuje pacjentów geriatrycznych do gwałtownych powikłań. Skalę narastającego problemu obrazuje fakt, że w badanej populacji roczna średnia liczba nadmiernych zgonów przypisywanych tym współwystępującym zjawiskom wzrosła w latach 2017–2020 aż 5,7-krotnie w porównaniu z okresem 2013–2016.
Upały całodobowe bez progu bezpieczeństwa
Kolejne doniesienie, opublikowane przez zespół Yu i wsp. (2025) na łamach Journal of the American College of Cardiology, oparte na analizie 2,39 miliona zgonów kardiologicznych, wskazuje na kluczowe znaczenie dobowego profilu temperatur. Badacze odeszli od klasycznej definicji fal upałów na rzecz ciągłego wskaźnika skumulowanej nadwyżki temperatury.
Wykazano, że najpoważniejsze zagrożenie stanowią całodobowe fale upałów, podczas których wysoka temperatura utrzymuje się zarówno w dzień, jak i w nocy. W przypadku tego typu fal ryzyko zgonu sercowego rośnie w sposób ciągły i niemal liniowy – nie istnieje tu bezpieczny punkt progowy. Fale całodobowe podnosiły ryzyko zgonu kardiologicznego aż o 86%, podczas gdy fale wyłącznie dzienne lub nocne charakteryzowały się wyraźnymi progami nieliniowymi i plateau.
W pracy Yu i wsp. (2025) określono profil wrażliwości poszczególnych jednostek chorobowych na stres termiczny:
- Nagłe zatrzymanie krążenia oraz ostry zawał mięśnia sercowego charakteryzują się najwyższą podatnością i gwałtownym przyrostem śmiertelności z powodu braku nocnej regeneracji termicznej organizmu.
- Niewydolność serca wykazuje wysoką wrażliwość związaną z zaburzeniami termoregulacji i destabilizacją gospodarki wodno-elektrolitowej.
- Serce płucne wykazuje najniższą względną wrażliwość na izolowany stres termiczny spośród badanych przyczyn sercowych.
Wnioski dla praktyki klinicznej
W okresach letnich stratyfikacja ryzyka u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, niewydolnością serca czy POChP musi uwzględniać nie tylko maksymalną temperaturę w ciągu dnia. Kluczowym parametrem jest brak nocnego ochłodzenia oraz aktualne dobowe stężenie ozonu. W ramach prewencji lekarze powinni zalecać chorym bezwzględne unikanie aktywności zewnętrznej w godzinach szczytu, rygorystyczne monitorowanie bilansu płynów oraz przebywanie w schłodzonych pomieszczeniach.
Piśmiennictwo:
- Du H, Yan M, Liu X, i wsp. Exposure to Concurrent Heatwaves and Ozone Pollution and Associations with Mortality Risk: A Nationwide Study in China. Environ Health Perspect. 2024;132(4):47012.
- Yu X, Liu J, Yin P, i wsp. Nonlinear Relation Between Cardiac Mortality and Excess Temperature in Heatwaves: Exposure Response in 2.39 Million Patients. J Am Coll Cardiol. 2025;S0735-1097(25)00339-0.
