Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że pilotażowy program usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego został przedłużony do 30 czerwca 2028 roku. Decyzję w tej sprawie określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 czerwca 2026 roku.
W praktyce oznacza to, że także po 30 czerwca pacjentki nadal będą mogły korzystać z konsultacji farmaceutycznych oraz otrzymywać recepty na antykoncepcję awaryjną bezpośrednio w aptekach biorących udział w programie.
Jak podkreśla resort zdrowia, przedłużenie programu ma na celu zabezpieczenie ciągłości udzielania tych świadczeń oraz utrzymanie szybkiego i powszechnego dostępu do opieki w sytuacjach wymagających pilnego zastosowania antykoncepcji po stosunku. W ramach procedury farmaceuci zachowują uprawnienie do przeprowadzenia wywiadu, oceny zasadności wdrożenia terapii, a w uzasadnionych przypadkach – do wystawienia recepty farmaceutycznej na odpowiedni produkt leczniczy.
Dane statystyczne potwierdzają skuteczność programu
Ministerstwo Zdrowia opublikowało również dotychczasowe podsumowanie liczbowe, które potwierdza, że usługa odpowiada na realne zapotrzebowanie pacjentek:
- W okresie od 1 maja 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. farmaceuci przeprowadzili łącznie 24 487 konsultacji.
- Efektem tych wizyt było wystawienie 22 601 recept farmaceutycznych na produkty lecznicze zawierające octan uliprystalu. Oznacza to, że ponad 92% wszystkich przeprowadzonych konsultacji zakończyło się ordynacją leku.
- Trend ten utrzymuje się na wysokim poziomie także w bieżącym roku – Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że w pierwszym kwartale 2026 roku z pilotażu skorzystało kolejnych 6 825 pacjentek.
Wskazania, mechanizm działania i ograniczenia kliniczne antykoncepcji awaryjnej
Antykoncepcja awaryjna (tzw. „tabletka po”) stanowi wyłącznie doraźną metodę zapobiegania ciąży w sytuacjach krytycznych. W praktyce klinicznej wskazaniem do jej wdrożenia jest niezabezpieczony stosunek płciowy lub nagłe zawiedzenie innych metod (np. pęknięcie prezerwatywy, pominięcie doustnej antykoncepcji hormonalnej w pierwszym tygodniu cyklu, odklejenie plastra na ponad 24 godziny czy wypadnięcie krążka dopochwowego na czas dłuższy niż 3 godziny). Usługa ta nie może zastępować rutynowej ochrony przed nieplanowaną ciążą, a częste jej stosowanie wykazuje negatywny wpływ na stabilność cyklu menstruacyjnego pacjentki.
Kluczowym elementem kwalifikacji pacjentki w aptece jest ocena czasu, jaki upłynął od stosunku. Na polskim rynku dostępne są dwie substancje czynne:
- Octan uliprystalu – blokuje receptory progesteronowe, opóźniając lub hamując owulację. Wykazuje skuteczność do 120 godzin (5 dni) po stosunku, osiągając nawet 95% w pierwszej dobie. Jest szczególnie rekomendowany kobietom z nadwagą lub otyłością.
- Lewonorgestrel – hamuje wyrzut hormonu luteinizującego (LH). Powinien zostać przyjęty w ciągu 72 godzin (3 dni), przy czym najwyższą skuteczność, sięgającą ok. 84%, wykazuje przy zastosowaniu w pierwszych 24 godzinach.
W ramach pilotażu farmaceuta może bezpłatnie wystawić receptę farmaceutyczną na pierwszy z wymienionych preparatów – octan uliprystalu.
Warto pamiętać, że antykoncepcja awaryjna nie wykazuje działania wczesnoporonnego – jeśli doszło już do zapłodnienia oraz implantacji zarodka w macicy, przyjęcie tabletki nie przyniesie efektu. Skuteczność preparatów mogą osłabiać niektóre leki przeciwpadaczkowe, ryfampicyna oraz ziele dziurawca. Dodatkowo, wystąpienie wymiotów w ciągu 3 godzin od przyjęcia dawki wymaga niezwłocznego zastosowania kolejnej tabletki. Medycy powinni również informować pacjentki, że metoda ta nie zapewnia ochrony przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.
Organizacja programu i aneksy dla aptek
Narodowy Fundusz Zdrowia podjął już kroki logistyczne w celu zapewnienia płynności funkcjonowania programu. Apteki, które realizowały pilotaż na podstawie umów wygasających 30 czerwca 2026 roku, otrzymały od właściwych oddziałów wojewódzkich NFZ odpowiednie aneksy przedłużające współpracę.
Resort przypomina, że udział aptek ogólnodostępnych w programie pozostaje w pełni dobrowolny. Każda placówka zainteresowana świadczeniem tej usługi realizuje ją na podstawie odrębnej umowy zawartej z NFZ.
Szczegółowe wytyczne, informacje o procedurze przystąpienia do programu oraz wykazy aktualnych naborów są stale publikowane na stronie internetowej Narodowego Funduszu Zdrowia (w zakładce dedykowanej pilotażowi usług farmaceutycznych w zakresie zdrowia reprodukcyjnego).
Piśmiennictwo:
- Ministerstwo Zdrowia. Pilotaż dostępu do antykoncepcji awaryjnej w aptekach przedłużony do 30 czerwca 2028 r. [Internet]. 2026 Jun 22 [cyt. 2026 Apr 3]. URL: https://www.gov.pl/web/zdrowie/pilotaz-dostepu-do-antykoncepcji-awaryjnej-w-aptekach-przedluzony-do-30-czerwca-2028-r
- Redakcja. Antykoncepcja awaryjna – do kiedy działa i kiedy rzeczywiście warto ją zastosować? [Internet]. Forum Ginekologii; 2025 Aug 27 [cyt. 2026 Apr 3]. url: https://www.forumginekologii.pl/artykul/antykoncepcja-awaryjna-do-kiedy-dziala-i-kiedy-rzeczywiscie-warto-ja-zastosowac
