Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) opublikowały Globalny Raport o Stanie Opieki Onkologicznej 2026, który przedstawia skalę globalnego obciążenia nowotworami oraz pogłębiające się nierówności w dostępie do leczenia. Choroby te każdego dnia przyczyniają się do śmierci ponad 26 tysięcy osób, pozostając drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie. Bez podjęcia pilnych działań szacuje się, że do 2050 roku liczba nowych przypadków wzrośnie z obecnych 20,6 mln do blisko 35 mln rocznie.
Globalny profil choroby i rola profilaktyki
Raport wskazuje na raka płuca jako główną przyczynę zgonów nowotworowych na świecie. Największe obciążenie ponosi Azja, która odpowiada za ponad połowę globalnych zachorowań (50,7%) i zgonów (56,5%). Z kolei Europa zmaga się z nieproporcjonalnie wysoką zapadalnością na raka płuca – zamieszkuje ją zaledwie 9% ludności świata, ale generuje aż 21% zachorowań.
Eksperci podkreślają, że prawie 40% przypadków nowotworów powiązanych jest z czynnikami ryzyka, którym można zapobiegać. Obok tradycyjnych zagrożeń, takich jak używanie tytoniu (spadek o 27% od 2010 r.) czy alkohol, nowy profil chorobowy jest coraz mocniej napędzany przez otyłość, niezdrową dietę, brak aktywności fizycznej oraz zanieczyszczenie powietrza.
Miejsce urodzenia decyduje o życiu
Mimo postępów – w tym wzrostu liczby krajów posiadających narodowe programy walki z rakiem (z 50% w 2010 r. do 82% obecnie) – raport ujawnia rażące luki w dostępie do opieki medycznej. Podstawowe leki onkologiczne w krajach ubogich są dostępne na poziomie zaledwie 9–54%, podczas gdy w krajach bogatych wskaźnik ten sięga 94%.
Wyniszczenie finansowe i społeczne gospodarstw domowych
Po raz pierwszy WHO przeprowadziło badanie bezpośrednich doświadczeń pacjentów, które wykazało, że nowotwór to potężny kryzys społeczno-ekonomiczny dla całych rodzin. Co najmniej 45% pacjentów doświadcza poważnych trudności finansowych, ponad połowa cierpi na problemy ze zdrowiem psychicznym, a niemal wszyscy opiekunowie deklarują skrajne obciążenie i izolację społeczną.
Co trzeba zmienić? System bliżej pacjenta
Światowa Organizacja Zdrowia apeluje do rządów oraz sektora medycznego o natychmiastową reformę i budowę systemów opieki realnie skoncentrowanych na człowieku. Eksperci wskazują trzy kluczowe kierunki zmian, które powinny stać się priorytetem również dla polskiej polityki zdrowotnej:
- Powszechny dostęp do leczenia
Pełne włączenie nowoczesnej onkologii do państwowych systemów ubezpieczeń, tak aby skuteczna terapia nie była luksusem, a standardem dostępnym dla każdego obywatela. - Wsparcie socjalne
Stworzenie realnych programów osłonowych i systemowego wsparcia finansowego oraz psychologicznego – zarówno dla samych pacjentów, jak i ich przeciążonych rodzin. - Sprawiedliwy podział innowacji
Gwarancja, że najnowsze technologie medyczne i leki będą refundowane na podstawie realnych potrzeb pacjentów i epidemiologii, a nie komercyjnych zysków firm farmaceutycznych.
Źródło:
· World Health Organization. WHO calls for urgent action as new cancer cases are projected to nearly double by 2050 [Internet]. News release. Dostępne na: https://www.who.int/news/item/08-07-2026-who-calls-for-urgent-action-as-new-cancer-cases-are-projected-to-nearly-double-by-2050
· World Health Organization. Global status report on cancer 2026: the future we choose together. Geneva: World Health Organization; 2026. Dostępne na: https://www.who.int/publications/i/item/9789240123977
